Ένας καλλιτέχνης εμβληματικός που αποτέλεσε ένα θρύλο!
Από τους καλλιτέχνες είναι εκείνος που η ωμότητα των γυμνών του σχεδόν εμποδίζει τις αλληγορίες του ή τις καταργεί και καθιστά δυνατή μέσα από την ασχήμια και την απώθηση την ανάδειξη της αισθητικής της σάρκας ενώ οδηγεί τελικά σε έναν απρόσμενο θαυμασμό για την αναπαράσταση των προσώπων που απεικονίζει.
Γεννήθηκε στο Βερολίνο, γιος του Εβραίου αρχιτέκτονα Ερνστ Λ. Φρόιντ και εγγονός του Σίγκμουντ Φρόιντ.
Η οικογένειά του μετακόμισε στη Βρετανία το 1933 για να ξεφύγει από την άνοδο του Ναζισμού. Από μικρός ήταν δύσκολος να προσαρμοστεί στο περιβάλλον και στις σχολές όπου δημιουργούσε προβλήματα και είχε και αποβληθεί. Είχε αδυναμία στα ζώα αναφέρεται ότι ένα διάστημα κυκλοφορούσε με ένα γεράκι ,λάτρευε τα άλογα και την ιππασία και συνεχώς απεικονίζει κάποιο ζώο ειδικά σκύλους μαζί με τους ανθρώπους ,(συχνά με τους ιδιοκτήτες τους) σαν να μην ξεχώριζε τις ζωές και τις σάρκες τους.
Η πρώιμη καριέρα του ως ζωγράφος επηρεάστηκε από τον σουρεαλισμό, αλλά στις αρχές της δεκαετίας του 1950 οι συχνά αυστηροί και αποξενωμένοι πίνακές του έτειναν προς τον ρεαλισμό με στοιχεία εξπρεσιονισμού. Ο Φρόιντ ήταν μέλος μιας ομάδας καλλιτεχνών παραστατικής Τέχνης που αργότερα ονομάστηκε «Η Σχολή του Λονδίνου»1. Είχε ιδιαίτερη σχέση με τον Francis Bacon τον οποίο θαύμαζε και είχαν κάνει αμοιβαία τα πορτραίτα ο ένας του άλλου. Ο Χρόνης Μπότσογλου καθηγητής της ΑΣΚΤ σε άρθρο του θεωρεί ένα από αυτά τα πορτραίτα το καλύτερο έργο του Φρόιντ σε πορτραίτο. Αν και στο ίδιο άρθρο υπαινίσσεται την μεγαλύτερη σημασία του Francis Bacon σαν καλλιτέχνη. 2
Σχεδίαζε καθημερινά συνέχεια μέχρι το θάνατο του. Οι πίνακές του, που ολοκληρώθηκαν σε μια 60χρονη καριέρα, απεικονίζουν κυρίως φίλους και συγγενείς ή και περιστασιακούς τυχαία ανθρώπους που του κέντριζαν την περιέργεια. Οι περισσότεροι με έντονη εμμονή, συχνά τοποθετημένοι σε ανησυχητικούς εσωτερικούς χώρους και αστικά τοπία.
Τα έργα είναι γνωστά για την ψυχολογική τους διείσδυση και τη συχνά άβολη εξέταση της σχέσης μεταξύ καλλιτέχνη και μοντέλου σχεδόν πάντα με ξαπλωμένες φιγούρες ,γυμνές με τα γεννητικά τους στοιχεία σε κοινή θέα που κοιτάζουν στο κενό (υποδηλώνει ενδεχομένως τη συνειδητή ή ασυνείδητη επιρροή του ψυχαναλυτικού καναπέ του παππού του , αν και ο ίδιος διασκέδαζε με αυτή την άποψη) . Συνήθιζε να αναπαριστά τα πρόσωπα με μεγαλύτερα τα μάτια από το σύνηθες, ενώ στα ολόσωμα γυμνά συνήθιζε να εφαρμόζει στα κεφάλια μικρότερη κλίμακα. Οι πρώιμοι πίνακες του Φρόιντ, οι οποίοι είναι ως επί το πλείστον πολύ μικροί, αργότερα μεγαλώνουν.
Από το 1966 αρχίζει να ζωγραφίζει αποκλειστικά γυμνά. Ο Φροίντ ήταν αριστερόχειρας και λέγεται ότι είχε διάσπαση προσοχής. Συχνά καθάριζε το πινέλο του μετά από κάθε πινελιά όταν ζωγράφιζε σάρκα, έτσι ώστε το χρώμα να παραμένει συνεχώς καθαρό και μεταβλητό. Άρχισε επίσης να ζωγραφίζει όρθιος, κάτι που συνέχισε μέχρι τα γεράματα, όταν άλλαξε σε παιδικό καρεκλάκι. Είχε επίσης σαν χαρακτηριστική συνήθεια να αγοράζει ποσότητες από κουρέλια τα οποία περνούσε στη ζώνη του για να σκουπίζει συνεχώς τα πινέλα του.
Ένα από τα τελευταία του έργα ήταν ο ίδιος ολόσωμος γυμνός με κατεβασμένη την παλέτα και σηκωμένο το πινέλο να κοιτάζει μπροστά σαν να υποδηλώνει την ολοκλήρωση της πορείας και το ορατό τέλος βιολογικά αλλά και καλλιτεχνικά. Το τελευταίο του έργο έμεινε σχεδόν ατελείωτο περίπου δύο εβδομάδες πριν αποβιώσει.
Τη δεκαετία του 1970, ο Φρόιντ αφιέρωσε 4.000 ώρες σε μια σειρά από πίνακες της μητέρας του, για τους οποίους ο ιστορικός τέχνης Λόρενς Γκάουινγκ παρατήρησε ότι «έχουν περάσει περισσότερα από 300 χρόνια από τότε που ένας ζωγράφος απέδειξε τόσο άμεσα και τόσο οπτικά τη σχέση του με τη μητέρα του. Και αυτός ήταν ο Ρέμπραντ». Έκανε αναρίθμητους πίνακες της μητέρας του σε όλα τα στάδια της γήρανσης μέχρι την απώλεια της συνείδησης της , την πλήρη σωματική και ψυχολογική φθορά και το θάνατο της και αυτό έχει δημιουργήσει σκέψεις για την σχέση της μαζί της και άλυτες ψυχολογικές διενέξεις. Λέγεται ότι ουσιαστικά ενώ την απόρριπτε , παράλληλα ακολουθούσε πρακτικά τις απόψεις της γιατί ήταν μια γυναίκα που δεν του έβαλε ποτέ περιορισμούς και δεσμεύσεις.
Όσον αφορά τη δυσκολία να αποφασίσει πότε ένας πίνακας έχει ολοκληρωθεί, ο Φρόιντ έλεγε ότι «νιώθει ότι έχει τελειώσει όταν έχει την εντύπωση ότι εργάζεται στον πίνακα κάποιου άλλου». Οι πίνακες χωρίζονταν σε πίνακες ημέρας που γίνονταν σε φυσικό φως και σε πίνακες νύχτας που γίνονταν σε τεχνητό φως, και οι συνεδρίες και ο φωτισμός δεν αναμειγνύονταν ποτέ. «Χρησιμοποιώ την γκαλερί ως ιατρείο», είπε στον δημοσιογράφο Μάικλ Κίμελμαν. Πολλές φορές ένα μέλος του σώματος ήταν η αφορμή για να εμπνευστεί ένα έργο.3 Σαν άνθρωπος ήταν βαθιά εσωστρεφής δεν μιλούσε σχεδόν ποτέ ,ούτε με τα παιδιά του. Η μοναδική περίπτωση που μιλούσε ακατάπαυστα ήταν όταν σε ζωγράφιζε τότε οι συνομιλητές του αναφέρουν ότι και κουτσομπόλευε και έδειχνε τις γνώσεις του , ή ανέφερε ιστορίες . Ακόμα και μετά το θάνατο του δεν βρέθηκε κάποια βιογραφία του γραμμένη από τον ίδιο παρά μόνο κάποιες σημειώσεις από τα ημερολόγια του με σκέψεις του που εξέδωσε η κόρη του. Αυτός ήταν και ο λόγος που βασικά επικοινώνησε με μια μόνο κόρη του επειδή τη χρησιμοποίησε σαν μοντέλο όπως και τον θετό του γιό Και που είχε σαν βοηθό και μοντέλο. Η ίδια η κόρη του σε βιβλίο της ανέφερε ότι είχε την μοναδική ευκαιρία έτσι να γνωρίσει τον πατέρα της αν και επώδυνα και αμήχανα γιατί ο Φρόιντ ζωγράφιζε αποκλειστικά σχεδόν γυμνά τα μοντέλα του.
Η άποψη του ήταν ότι οι άνθρωποι αποκλειστικά μόνο όταν επιδεικνύονται στη γύμνια τους φαίνεται ο πραγματικός υπαρξιακός τους χαρακτήρας. Ότι έκανε ο παππούς του ο διάσημος ψυχαναλυτής με την ψυχανάλυση αυτός το έκανε μέσω της αναπαράστασης του «σαρκίου» των ανθρώπων που σχεδόν πάντα επεδίωκε να είναι ταυτόχρονα απωθητικά ,ωμά αλλά και γήινα με ανατριχιαστική ποιότητα γραφής .Δεν υπάρχει καμία εξιδανίκευση οι άνθρωποι είναι από τη φύση τους φθαρτοί, βιολογικά όντα που μέσα τους κουβαλάνε ένα εσωτερικό φορτίο της προσωπικής τους ύπαρξης σαν μια μικρή φλόγα και αυτή εφήμερη! Για τους ίδιους λόγους δεν τον συγκινούσε τόσο η τέχνη της αναγέννησης επειδή θεωρούσε ότι εξιδανίκευε το σώμα και τα πορτραίτα ,χωρίς να επιδεικνύει ποτέ την φθορά και την θνητότητα της αληθινής ζωής.
Ο ίδιος περιφρονούσε τα χρήματα κυκλοφορούσε χωρίς χρήματα ούτε για βενζίνη παρά μόνο όταν τελείωνε το ρεζερβουάρ στη μηχανή του! Κάποια από τα πιο ακριβά πληρωμένα έργα του αφορούν αναπαραστάσεις της οικογένειας του είναι ίσως και τα πιο χαρακτηριστικά που αποπνέουν μια σπάνια από μέρους του συναισθηματική τρυφερότητα. («Large Interior» πουλήθηκε το 2022 για 82 εκατομμύρια δολάρια).
Δούλευε αποκλειστικά στο εργαστήρι και όχι εξωτερικά με τα γυμνά μοντέλα σε καναπέδες ,στο πάτωμα πάντα ανάμεσα σε πεταμένα χρώματα ,σεντόνια ακόμα και σκουπίδια ενώ συχνά ζωγράφιζε όπως αναφέρθηκε και σκύλους μαζί με τους ανθρώπους παρέα. Η ζωγραφική για αυτόν αφορούσε μόνο τον άνθρωπο και ειδικά τα γυμνά.
Δεν δεχόταν να ζωγραφίσει αν δεν ήθελε ένα πρόσωπο ανεξαρτήτως αμοιβής γιαυτό και την βασίλισσα της Αγγλία λόγω της επιμονής της σαρκαστικά την αναπαράστησε σε ένα πολύ μικρό πίνακα και με μια μορφή αποκρουστική!!!! Αντίθετα ζωγράφιζε την γειτόνισσα του μια υπέρβαρη με απωθητικό τρόπο και την έφτασε σαν έργο ένα από τα πιο ακριβά έργα στην ιστορία της τέχνης περίπου 33,6εκατομμύρια δολάρια! Πρόκειται για την 51χρονη πλέον κυρία Τίλεϊ, με το ψευδώνυμο «Μεγαλόσωμη Σου», η οποία πόζαρε στον Φρόιντ επί τέσσερα χρόνια μέχρι να λάβει το έργο την τελική του μορφή και πληρωνόταν καθημερινά με 39 δολάρια. Συχνά όταν βλέπει ο θεατής τέτοια έργα αναρωτιέται πως θα ήταν να ζει κάποιος μέσα σε αυτά τα σώματα ή ακόμα και στο δικό του γεμάτο ελαττώματα. Μοντέλα του, διάσημοι και άσημοι, άνθρωποι του θεάματος ,άνθρωποι άγνωστοι έχουν αποθανατιστεί σε εξαιρετικά πορτραίτα του.
Σε κάποιους πίνακες έχει αναπαραστήσει τον εαυτό του είτε γυμνό με ένα γυναικείο μοντέλο είτε ντυμένο και αντίστροφα με γυμνό το γυναικείο μοντέλο με μια διάθεση σκωπτική. Για την δημιουργία αυτών των έργων είχε αναγκασθεί να δουλεύει με καθρέπτη και να σπεύδει γρήγορα να τοποθετήσει τις πινελιές στον πίνακα όπως τις θυμόταν ενώ έπειτα έπρεπε να ξαναποζάρει. Πολλά μοντέλα του είχαν συνευρεθεί συχνά και μαζί του ερωτικά. Ενώ λειτουργούσε πολύ απαιτητικά και σκληρά απέναντι τους με ατελείωτες ώρες και ημέρες ποζαρίσματος πρωί, βράδυ και σχεδόν πάντα το τέλος ενός πίνακα συνεπαγόταν και το τέλος της όποιας ερωτικής σχέσης με το μοντέλο. Για ένα γυμνό που ολοκληρώθηκε το 2007 απαιτήθηκαν δεκαέξι μήνες εργασίας, με το μοντέλο να ποζάρει όλα τα βράδια εκτός από τέσσερα κατά τη διάρκεια αυτού του χρόνου. Με κάθε συνεδρία κατά μέσο όρο πέντε ώρες, ο πίνακας χρειάστηκε περίπου 2.400 ώρες για να ολοκληρωθεί.
Ήταν τζογαδόρος επι σειρά ετών χρωστώντας πελώρια χρηματικά ποσά από τα οποία κινδύνευσε από τα κυκλώματα της «νύχτας» και τα ξεπλήρωσε μέσω των έργων που μπορούσε να πουλά σε ακριβές τιμές. Αργότερα όταν έγινε πολύ πετυχημένος δήλωσε ότι δεν έχει «ενδιαφέρον» να ασχολείται κανείς με τον τζόγο όταν είναι πλούσιος και έπαψε να ασχολείται με τον τζόγο!
Αυτή η εσωστρέφεια και η αντικοινωνικότητα η διαταραγμένη κοινωνική ζωή είναι ένα από τα αρχέτυπα που συναντιέται σε καλλιτέχνες συχνά ακόμα και σε πολύ μεγάλες μορφές όπως ο Μιχαήλ Άγγελος ή ο Ντα Βίντσι ο Βαν Γκόγκ που είναι ευρέως γνωστοί. Μονήρεις, απομονωμένοι μέσα στα δικά τους προσωπικά διλήμματα και πάθη με μια διάθεση αποκλειστικής αφιέρωσης στην τέχνη τους ,συνήθως ο μόνος τρόπος να μάθει κανείς για αυτούς είναι οι σημειώσεις τους και οι πληροφορίες από όσους τους είχαν συναναστραφεί. Η τεράστια περιουσία του μοιράστηκε ανάμεσα στη δικηγόρο του και δύο από τα παιδιά του ,στα υπόλοιπα άφησε λίγα χρήματα ή και καθόλου ενώ άφησε και σε έναν φίλο το ένα ακίνητο και κάποια εκατομμύρια! Τα προσωπικά του αντικείμενα ζήτησε να καταστραφούν ,ενώ από τα έργα του έχουν καταστραφεί μόνο δύο γνωστά.4
Κάποια από τα παιδιά του διεκδικούν δικαστικά χρήματα. Σίγουρα δεν ήταν ένας άνθρωπος συμβατικός και κοινωνικός αλλά σαν καλλιτέχνης τα έργα του αν και τα εντάσσουν σε κάποιες σχολές θεωρείται ότι είναι από μόνα τους μοναδικά και ανεπανάληπτα!
Θα ανέφερα ότι είναι ίσως από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες του αιώνα του αν όχι πρώτος και θα παραμείνει στους κλασσικούς. Μέσα από πολλές βιογραφίες μεγάλων καλλιτεχνών που έχω διαβάσει αλλά και εμπειρικά και βιωματικά μέσα από απλούς «ταπεινούς» σε μέγεθος συναδέλφους πολλές φορές έχω αντιληφθεί ότι πολλοί καλλιτέχνες έχουν μια ιδιόρρυθμη προσωπικότητα όχι πάντα ευχάριστη με δύσκολες προσαρμογές στην τρέχουσα πραγματικότητα ίσως είναι και το τίμημα για να δημιουργήσουν κάτι προς τα έξω ,αυτό που λέγεται τέχνη ασχέτως πόσο ψηλά θα φτάσουν.
Χιλιάδες το προσπαθούν λίγοι το πετυχαίνουν αλλά όλοι αν έχουν προσπαθήσει έχουν τουλάχιστον ζήσει την μαγική στιγμή της δημιουργίας και του ατελείωτου …άγνωστου αριστουργήματος κατά Μπαλζάκ!
Εκτιμάται ότι κάποιοι από τους καλλιτέχνες που έχει επιδράσει είναι και οι Eric Fischl και John Currin.
Παρατηρήσεις συμπληρώματα
1.Η ομάδα είχε επικεφαλής προσωπικότητες όπως ο Φράνσις Μπέικον και ο Φρόιντ, και περιλάμβανε τους Φρανκ Άουερμπαχ, Μάικλ Άντριους, Λέον Κόσοφ, Ρόμπερτ Κόλκουχουν, Ρόμπερτ ΜακΜπράιντ, Ρέτζιναλντ Γκρέι και τον ίδιο τον Κίτατζ.
2.Ο Φροίντ ήταν επισκέπτης καθηγητής στηΣχολή Καλών Τεχνών Slade του University College London από το 1949 έως το 1954.. https://www.tovima.gr/2010/06/23/afieromata/sto-atelie-toy-froint/ Προσωπικά εκτιμώ ότι ο Φρόιντ αποτελεί απομονωμένη περίπτωσης καλλιτέχνη που λειτούργησε στα πλαίσια μιας ιδιαίτερης ατομικής εξέλιξης πέραν των ρευμάτων στη τέχνη της εποχής του όπως και άλλοι καλλιτέχνες κατά καιρούς, ενώ ο Francis Bacon ήταν σαφώς πιο «διεθνής» στην αναζήτηση του και αυτή η σύγκριση τον αδικεί.
3.Ήταν πρακτική του Φρόιντ να ξεκινάει έναν πίνακα ζωγραφίζοντας πρώτα με κάρβουνο στον καμβά. Στη συνέχεια, εφάρμοζε χρώμα σε μια μικρή περιοχή του καμβά και σταδιακά προχωρούσε προς τα έξω από αυτό το σημείο. Για έναν νέο ζωγράφο, συχνά ξεκινούσε με το κεφάλι ως μέσο για να «γνωρίσει» το άτομο, στη συνέχεια ζωγράφιζε την υπόλοιπη φιγούρα, και τελικά επέστρεφε στο κεφάλι καθώς η κατανόησή του για το μοντέλο εμβάθυνε. Ένα τμήμα του καμβά έμεινε σκόπιμα γυμνό μέχρι να ολοκληρωθεί ο πίνακαςΟ τελικός πίνακας είναι μια συσσώρευση πλούσια δουλεμένων στρωμάτων χρωστικής, καθώς και μηνών έντονης παρατήρησης όπου συνέχιζε την εργασία του σαν να είχε γίνει μόλις πριν λίγη ώρα.
4. Το ένα έργο το κατέστρεψε ο ίδιος γιατί αφορούσε κάποιον που απεχθανόταν ενώ το δεύτερο είχε περιπετειώδη ιστορία .
5.Είχαν κλαπεί από την Ολλανδία από το Κούνστχαλ του Ρότερνταμ μυστηριωδώς ένας Πικάσο, ένας Μονέ, ένας Ματίς, ένας Γκογκέν και ένας Φρόιντ. Τελικά η μητέρα ενός από τους τρείς υπόπτους για την κλοπή, από τον φόβο της όταν οι έρευνες στράφηκαν προς το μέρος τους , ομολόγησε πως έβαλε στο φούρνο και έκαψε τους πίνακες.Το έργο ήταν η «Γυναίκα με κλειστά μάτια» του Λούσιαν Φρόιντ.
Πηγές βιβλιογραφία Ενδεικτικά:
Lucian_Freud_Psychoanalysis_in_Paint Ellen Handler Spitz Ph.D.University of Maryland
https://www.lifo.gr/culture/eikastika/loysian-froint-o-zografos-poy-allaxe-tin-antilipsi-gia-porteto
https://www.lifo.gr/now/entertainment/se-dimoprasia-portraito-toy-thetoy-gioy-toy-loysian-froint-kai-i-steni-toys-shesi
https://www.lifo.gr/now/entertainment/pano-apo-17-ekatommyria-dolaria-gia-ena-portraito-toy-hoknei-apo-ton-loysian
https://archive.org/details/1979.13UltimoRetrato/1979.13_ultimo-retrato.jpg
https://xeniapap.blogspot.com/2010/06/blog-post_27.html
TITLE: Lucian Freud: Prophet of Discomfort SOURCE: Ir Arts Rev 24 no2 Summ 2007
https://gr.pinterest.com/ https://www.tovima.gr/2010/06/23/afieromata/sto-atelie-toy-froint/
Lucian Freud Ecem Tekeli from Academia
Γκολφινόπουλος Χάρης Ζωγράφος Αγιογράφος
μέλος του ΕΕΤΕ
© Γκολφινόπουλος Χαράλαμπος,
2025. Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος.
Εικονοθήκη
