Η τέχνη δεν είναι μόνο έκφραση

Η τέχνη δεν είναι μόνο έκφραση· είναι, πάνω απ’ όλα, παρατήρηση. Ο τρόπος με τον οποίο βλέπουμε ένα έργο τέχνης καθορίζει το πώς θα το κατανοήσουμε – ή όχι. Σε έναν πίνακα, για παράδειγμα, η σύνθεση, τα χρώματα, η υφή, ακόμα και το φως, αποτελούν στοιχεία που συνδέονται με βαθύτερα μηνύματα. Όμως αυτά δεν αποκαλύπτονται αυτόματα. Χρειάζονται παρατήρηση, υπομονή και προθυμία να “ακουστεί” η σιωπηλή φωνή του έργου.

Η παρατήρηση, στην τέχνη, δεν είναι παθητική. Ο θεατής καλείται να ενεργοποιήσει τη φαντασία, τις εμπειρίες και τα συναισθήματά του. Ένα έργο δεν μιλά σε όλους με τον ίδιο τρόπο. Στον έναν γεννά μνήμες, στον άλλο ερωτήματα, στον τρίτο απλώς αισθητική απόλαυση. Και όλα αυτά είναι απολύτως θεμιτά.

Η παρατήρηση είναι επίσης διαδικασία συνάντησης: του καλλιτέχνη με το κοινό, του παρόντος με το παρελθόν, του εσωτερικού κόσμου με τον εξωτερικό. Όσο περισσότερο εξασκούμε το βλέμμα μας, τόσο πιο βαθιά διαβάζουμε το έργο. Και μέσα από αυτό, ενίοτε, διαβάζουμε καλύτερα και τον εαυτό μας.

Σήμερα, στην εποχή της ταχύτητας, όπου οι εικόνες καταναλώνονται βιαστικά, η τέχνη μάς καλεί να επιβραδύνουμε. Να σταθούμε μπροστά σε μια εικόνα, ένα αντικείμενο ή μια σκηνή και να αφιερώσουμε χρόνο. Η παρατήρηση γίνεται τότε πράξη αντίστασης: απέναντι στην επιφάνεια, απέναντι στη βιασύνη, απέναντι στη λήθη. Και αυτή είναι ίσως η πιο ουσιαστική μορφή “θέασης” που μπορούμε να προσφέρουμε.