Η τοιχογραφική διακόσμηση των εξωτερικών προσόψεων των κτιρίων στην Ευρώπη από τον 13ο έως και τον 16ο αιώνα - η περίπτωση των sgraffito και των πλακιδίων προσελάνης.

 Αριστουργήματα στους  εξωτερικούς τοίχους των κτιρίων της Ευρώπης τον 13^ο  και 16^ο αιώνα.

       Η  τοιχογραφική διακόσμηση των εξωτερικών προσόψεων των κτιρίων στην Ευρώπη από τον 13^ο  έως και τον 16^ο  αιώνα - η περίπτωση  sgraffitoκαι των πλακιδίων προσελάνης.

       Η διακόσμηση των εξωτερικών προσόψεων των κτιρίων σε όλη την Ευρώπη που αποτελούν σημείο αναφοράς και θαυμασμού των επισκεπτών στις παλιές ιστορικές πόλεις της Ευρώπης. Είναι τα γκράφιτι της εποχής τους αλλά με τεχνικές μοναδικές για την εποχή τους. 

          Συχνά δημιουργήθηκαν για συγκεκριμένες αιτίες, επαγγελματικές, εορταστικές, προσωπικές  αλλά και πρακτικές για την ενοποίηση πολλών κτιρίων που βρίσκονταν στον ίδιο χώρο. Κυριολεκτικά «έντυναν» με ομοιομορφία ,ομοιογένεια τους όγκους των κτιρίων δίνοντας τους και μια αισθητική.

     Η διακόσμηση με χρώμα των εξωτερικών  προσόψεων ή τμημάτων των κτιρίων είναι μια τεχνική που ανάγεται από τους αρχαίους χρόνους.

     Από το 1300 και τις αρχές της Αναγέννησης μέχρι και το Μπαρόκ  η  διακόσμηση των κτιρίων σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες έγινε μια  διαδεδομένη συνήθεια  με διάφορες τεχνοτροπίες.

Τεχνοτροπίες

     1^η  Η τεχνοτροπιά buon fresco (δηλαδή φρέσκο γύψο, πάνω στον οποίο εφαρμόζεται η χρωστική όσο είναι νωπός, νωπογραφία), ή σε ορισμένες περιπτώσεις fresco secco (σε στεγνό τοίχο με συγκολλητικό μέσο,  ξηρογραφία).

     Συχνά το φόντο χρωματίζεται με πιο έντονες γήινες αποχρώσεις, ενώ οι μορφές αποδίδονται σε λευκά ή πιο απαλά χρώματα. Άλλες φορές χρησιμοποιούνται πολλών ειδών χρώματα και πρόκειται για πραγματικούς πίνακες. 

     Η πρακτική της ζωγραφικής τοιχογραφιών στις προσόψεις των παλατιών με fresco  έγινε δημοφιλής τον 16ο αιώνα. Ωστόσο, λίγα παραδείγματα σώζονται και  σχεδόν κανένα δεν είναι σε καλή κατάσταση. Πολλά από αυτά  συντηρήθηκαν με σύγχρονες μεθόδους.

     2^η Η τεχνοτροπία (trompe-l'œil στοιχεία — δηλαδή "ζωγραφισμένες ψευδαισθήσεις γλυπτών") είναι πολύ διαδεδομένη την εποχή της Ύστερης Αναγέννησης ή των Μανιεριστών (τέλη 1500 – αρχές 1600).

Η ζωγραφική αποδίδει συχνά  με τον τρόπο αυτό ψευδοαρχιτεκτονικά στοιχεία (όπως οι κορνίζες, τα παραπετάσματα, τα "ψεύτικα" αγάλματα), πράγμα κοινό  ήδη από την  Αναγεννησιακή αρχιτεκτονική διακόσμηση.

    3^η Η τεχνοτροπία  "sgraffito" (σγκαφίτο), μια τεχνική της Αναγέννησης όπου αφαιρείται η επιφάνεια από στρώσεις σοβά, δημιουργώντας σχέδια με αντίθεση χρώματος.

     Η τεχνική αυτή  περιγράφεται από τον Giorgio Vasari ως συνδυασμός ζωγραφικής και χαρακτικής . Η τεχνική Sgraffito (από το ιταλικό "sgraffiare", που σημαίνει «ξύνω») είναι μια διακοσμητική τεχνική τοιχογραφίας ή κεραμικής, που βασίζεται στη χάραξη στρωμάτων επιχρίσματος διαφορετικού χρώματος για να αποκαλυφθεί το υποκείμενο χρώμα και να δημιουργηθούν σχέδια, παραστάσεις ή μοτίβα. Είναι μια μέθοδος χάραξης πάνω σε επιφάνεια σοβά ή κεραμικού, όπου έχουν απλωθεί δύο ή περισσότερα στρώματα διαφορετικού χρώματος. Χαράζοντας το ανώτερο στρώμα, αποκαλύπτεται το από κάτω και έτσι δημιουργείται σχέδιο με έντονη χρωματική αντίθεση.

Διαδικασία (για τοίχους) sgrafitto

Προετοιμασία επιφάνειας:

Πρώτο στρώμα σοβά (συνήθως αλλά όχι πάντα σκούρο) εφαρμόζεται και αφήνεται να στεγνώσει.

          Δεύτερο στρώμα        Ένα λεπτότερο, ελαφρύτερο στρώμα σοβά (συνήθως λευκό ή ανοιχτόχρωμο) απλώνεται από πάνω όσο το πρώτο είναι ακόμα νωπό ή ελαφρώς νωπό.

          Χάραξη (scratching):

Όσο το πάνω στρώμα είναι ακόμα υγρό, οι τεχνίτες «ξύνουν» σχέδια ώστε να αποκαλυφθεί το σκούρο χρώμα από κάτω.

Χρησιμοποιούνται εργαλεία όπως αιχμηρές σπάτουλες, χτένες, ή ακόμα και καλάμια.

Χαρακτηριστικά της τεχνικής

1ον Υψηλή αντοχή στον χρόνο (ειδικά όταν γίνεται σε νωπό σοβά).

2ον Καθαρά γραμμικά σχέδια με μεγάλη λεπτομέρεια.

3ον Γεωμετρικά μοτίβα, φυτικά σχέδια, αλλά και σκηνές από την καθημερινότητα ή τη θρησκεία.

4ον Μειωμένη χρωματική παλέτα συνήθως διχρωμία άσπρο  με μαύρο ή ώχρα με κάποιο σκούρο χρώμα - άσπρο,ώχρες, κεραμιδί και γκρι- υποστηρίζουν την τεχνική sgraffito

Αυτές οι μαυρόασπρες διακοσμητικές παραστάσεις στις προσόψεις των κτιρίων που βλέπουμε κυρίως σε μεσαιωνικές πόλεις, ειδικά στη Γερμανία, την Ελβετία και τη βόρεια Ιταλία, σχετίζονται κυρίως με δύο βασικούς λόγους: αισθητική και οικονομία.

Συνοπτικά

1. Απομίμηση Πλούσιων Υλικών

     Οι μαυρόασπρες παραστάσεις, συχνά ζωγραφισμένες με τεχνική "Sgraffito", προσπαθούσαν να μιμηθούν την εμφάνιση πέτρας, ανάγλυφων ή μαρμάρινων διακοσμήσεων. Επειδή αυτά τα υλικά ήταν ακριβά και δύσκολα στη μεταφορά, ειδικά για τους λιγότερο εύπορους πολίτες ή σε περιοχές χωρίς φυσική πέτρα, οι ζωγραφικές απομιμήσεις ήταν ένας έξυπνος τρόπος να κάνουν τα κτίρια να φαίνονται πιο ακριβά και επιβλητικά.

2. Οικονομία και Πρακτικότητα

     Η χρήση μαυρόασπρων αποχρώσεων (συνήθως ασβέστης και κάρβουνο ή σκούρες γήινες χρωστικές) ήταν φθηνότερη και πιο ανθεκτική. Η τεχνική εφαρμοζόταν πάνω στον νωπό σοβά, και αυτό βοηθούσε να κρατήσει περισσότερο.

3. Καλλιτεχνική Έκφραση & Συμβολισμός

     Σε πολλές περιπτώσεις, οι παραστάσεις δεν ήταν απλώς διακοσμητικές: περιλάμβαναν σύμβολα, σκηνές από τη Βίβλο, μυθολογικά θέματα ή γεωμετρικά μοτίβα που μετέφεραν μηνύματα ή εξυπηρετούσαν κοινωνικούς σκοπούς (π.χ. να δείξουν κύρος ή πίστη του ιδιοκτήτη).

4. Τοπικές Παραδόσεις

     Σε περιοχές όπως η Τοσκάνη, το Τιρόλο ή η Βαυαρία, αναπτύχθηκαν τοπικές τεχνικές και στυλ — και μερικά κτίρια διατηρούνται μέχρι και σήμερα με αυτά τα σχέδια, που έχουν γίνει πλέον μέρος της πολιτιστικής τους ταυτότητας.

     Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της τεχνικής sgraffito στην Ευρώπη. Το Παλάτι Schwarzenberg, στην Πράγα της Τσεχίας, χτισμένο μεταξύ 1545 και 1567, διαθέτει πρόσοψη καλυμμένη με γεωμετρικά μαυρόασπρα μοτίβα που μιμούνται τρισδιάστατους κυβόλιθους. Η διακόσμηση καλύπτει περίπου 7.000 τ.μ. και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της Αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής της Κεντρικής Ευρώπης.

4^η Η τεχνοτροπία του ξυστού. Στα Μεσαιωνικά χωριά της Χίου στην Ελλάδα , όπως το Πυργί, οι προσόψεις των σπιτιών είναι διακοσμημένες με τη μοναδική τεχνική ξυστού, που αποτελεί ελληνική παραλλαγή του sgraffito.

     Οι γεωμετρικές μαυρόασπρες παραστάσεις δημιουργούνται με χάραξη στον σοβά και αποτελούν σημαντικό στοιχείο της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Ουσιαστικά είναι ένα sgraffitoπάντα με  καθαρό μαύρο κονίαμα κάτω και το  λευκό κονίαμα πάνω και ξύσιμο για να εμφανιστούν επαναλαμβανόμενα γεωμετρικά μοτίβα (ρόμβοι, γραμμές, φύλλα).

     Η παράδοση αυτή παραμένει ζωντανή έως σήμερα και αποτελεί στοιχείο της τοπικής πολιτισμικής ταυτότητας. Στη σημερινή εποχή από  τα στοιχεία που έχω δυστυχώς , υπάρχει μόνο ένας τεχνίτης στο νησί επειδή δεν εφαρμόζεται πλέον η τεχνική λόγω της επικράτησης των νέων αρχιτεκτονικών λύσεων .

Το περίφημο "Fürstenzug" (Η Πομπή των Πριγκίπων) στη Δρέσδη της Γερμανίας. 

    Τέλος αξίζει  σαν ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο σε αυτήν την ενότητα  και η τοποθέτηση  κεραμικών, πορσελάνινων πλακιδίων υψηλής καλλιτεχνικής αξίας σε πολλά κτίρια στην Ευρώπη στη προσπάθεια να υπάρξει ένα αποτέλεσμα που θα παρέμενε χωρίς φθορές.

    Το περίφημο "Fürstenzug" (Η Πομπή των Πριγκίπων) στη Δρέσδη της Γερμανίας.

   Πρόκειται για μια τεράστια τοιχογραφία μήκους περίπου 102 μέτρων και ύψους 10 μέτρων που απεικονίζει μια πομπή 35 πριγκίπων, δουκών και εκλεκτόρων της Σαξονίας, μαζί με στρατιώτες, μουσικούς και άλλα ιστορικά πρόσωπα.

     Αν και μοιάζει με ζωγραφική τοιχογραφία, δεν είναι βαμμένη στον τοίχο με τη συνήθη τεχνική fresco  αλλά  φτιαγμένη με πορσελάνινα πλακίδια! Τοποθετήθηκαν μεταξύ 1904–1907 για να αντικαταστήσουν την αρχική τοιχογραφία του Wilhelm Walther, που είχε φθαρεί λόγω καιρικών συνθηκών.

    Το έργο είναι μνημειώδες και  αποτελείται από περίπου 23.000 πλακίδια από πορσελάνη Meissen, μια από τις πιο διάσημες πορσελάνες της Ευρώπης. Είναι το μεγαλύτερο έργο πορσελάνης στον κόσμο!

    Η απόδοση , το στυλ, θυμίζει αναγεννησιακή και νεοκλασική χαρακτική, με γραμμικά, μονόχρωμα στοιχεία, και παραστατική, ρεαλιστική απεικόνιση προσώπων και αλόγων. Παρότι είναι σε αποχρώσεις του γκρι/μαύρου πάνω σε κιτρινωπό φόντο, δηλαδή σαν τριχρωμία με διαβάθμιση, έχει εξαιρετική αναλυτική λεπτομέρεια και πλαστικότητα. Αποτελεί ένα σπουδαίο έργο τέχνης.

Θα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρον να υπήρχε  εκδοτικό ενδιαφέρον για  μια αναλυτική φωτογραφική και ιστορική  παράθεση των όλων των  χαρακτηριστικών   κτιρίων της Ευρώπης , με ζωγραφικές εξωτερικές  διακοσμήσεις, γιατί πραγματικά είναι πολύ ενδιαφέρουσες εικαστικά και έχουν και συνήθως απρόσμενα  ενδιαφέρουσες  ιστορίες   κατά περίπτωση για τους λόγους που δημιουργήθηκαν.

ΥΓ Υπάρχει μια  εξαιρετική παράσταση στη Βενετία με μια εξωτερική τοιχογραφία που απεικονίζει  μάλλον την Ναυμαχία του Λεπάντο για την οποία δεν υπάρχει καμία επίσημη αναφορά στην αναζήτηση που έγινε . Παρά την προσπάθεια να εντοπιστούν πληροφορίες δεν υπάρχει κανένα στοιχείο παρά το ότι την έχω δει ο ίδιος προσωπικά αλλά και υπάρχει στους τουριστικούς οδηγούς! 

Βιβλιογραφία ενδεικτικά : Τεύχη περιοδικού Αρχιτεκτονική, Περιλήψεις φροντιστηριακών Εργασιών της Έδρας Αρχιτεκτονικής  Μορφολογίας και Ρυθμολογίας του καθηγητή κ. Π. Α. Μιχελή από τον τόμο «Το Ελληνικό Λαϊκό σπίτι» Α , έκδοσις  Ε.Μ.Π 1960 Τα Μεσαιωνικά χωριά της Χίου  Σπουδασταί  Αρχιτέκτονες: Α. Λαμπάκης- Χ. Μπούρας.

Giorgio Vasari’s Fine Arts From the Vite of 1550: The Splendor of Creativity and Design Liana De Girolami Cheney SIELAE, Universidad de Coruña, Spain, ChatGPT,

La tecnica della pittura  dai tempi preistorici ad oggi. Leone  Augusto Rosa  seconda edizione Societa editrice libraria Milano 1949

Wikipedia

Οι φωτογραφίες είναι από το διαδίκτυο από ελεύθερους ιστοτόπους ,  με  την επιφύλαξη τυχόν δικαιωμάτων.

Ιστότοποι που  περιέχουν πληροφορίες για κάθε κτίριο χωριστά που εικονίζεται με την αλίευση των αντίστοιχων πληροφοριών τμηματικά.

Γκολφινόπουλος Χάρης Ζωγράφος  Αγιογράφος  μέλος του ΕΕΤΕ   

                                              © Γκολφινόπουλος Χαράλαμπος, 2025. Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος.

Ένας καλλιτέχνης εμβληματικός που αποτέλεσε ένα θρύλο!

Deposizione” di Rosso Fiorentino γνωστή και ως “Deposizione di Volterra”

       Μερικοί πίνακες στην ιστορία της τέχνης  αποτελούν  «διαμάντια»  μοναδικά αλλά όχι τόσο γνωστά  στο πλατύ κοινό.  Ένας τέτοιος μοναδικός πίνακας που προσωπικά θεωρώ εξαιρετικό  και ξεπερνά τα όρια της εποχής του είναι:  Η «αποκαθήλωση»  του Rosso Fiorentino στην Pinacoteca Civica στο παρεκκλήσι της Volterra.¹         

      Ο καλλιτέχνης είναι μόλις 25 χρονών και για πολλούς, έχει ήδη  δημιουργήσει  το καλύτερο έργο  του, πέραν πάσης αμφιβολίας και πέραν των άλλων εξαιρετικών έργων  που θα ακολουθήσουν αργότερα.

      Ούτε και ο ίδιος ο Rosso Fiorentino  , στο μεταγενέστερο μέρος της καριέρας του, δεν θα επαναλάμβανε αυτόν τον  εαυτό του   παρόμοια εικαστικά,  με τόση  έντονη μανία  και ορμή. Ενδεχομένως ίσως λόγω ηλικίας λειτούργησε περισσότερο ελεύθερος από τα πλαίσια  που συνάντησε αργότερα από τους ομότεχνους του.

     Ένα αριστούργημα του μανιερισμού της Φλωρεντίας , ζωγραφισμένο το 1521 από τον  Ρόσο Φιορεντίνο  έναν από τους ακολούθους της  Σχολή Σιένας , γνωστός για την αντίθεση του στη σχολή της αναγέννησης που υπέστηκε μεγάλη ταλαιπωρία για τις πρωτοπόρες  θέσεις του στο σχέδιο και στο χρώμα (αντικλασική τάση αρχών 16ου ).²     

     Χαρακτηριστική η ασύμμετρη και άτακτη σύνθεσή του, που κάνουν τη σκηνή ταραγμένη και δραματική. Παρόλο που η εσωτερική δυναμική είναι ισορροπημένη, η σκηνή φαίνεται άτακτη.     Οι πόζες των χαρακτήρων είναι ιδιαίτερες, οι όγκοι είναι λίγο γωνιακοί και  τα υφάσματα είναι τόσο περίτεχνα που φαίνονται ψεύτικα . Ο καλλιτέχνης αν και μοιάζει στις τεχνικές του με τον Ποντόρμο ,  διαφέρει από αυτόν γιατί στο έργο του αναδεικνύει έναν πολύ πιο έντονο αντινατουραλισμό .     

     Στην Αποκαθήλωση του, (την κάθοδο του σώματος του Ιησού από τον σταυρό  όπως περιγράφεται στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου)   ο Rosso Fiorentino  πέτυχε το δράμα χάρη στη γωνιακή διάταξη των μορφών και των αντικειμένων, που δημιουργεί ένα αιχμηρό αποτέλεσμα, με  την ασυγκράτητη κίνηση σε ορισμένες από τις φιγούρες και τα έντονα, κοκκινωπά μέσα από   ιριδισμούς  και οι αντιπαραθέσεις συμπληρωματικών τόνων  χρώματα ,  που ξεχωρίζουν  μέσα στον ομοιόμορφο ουρανό.  Στο κάτω μέρος το φως γίνεται πιο αφηρημένο και λιγότερο αιχμηρό εσκεμμένα.        Όλο το έργο χωρίζεται σε δύο επίπεδα το πάνω  σκληρό με ορμή και βία  και το κάτω απόγνωση και θρήνος. Τεχνικά ανάλογα και το φως σκληρό πάνω με εξπρεσιονιστικά στοιχεία ,απαλό ,καθαρό χωρίς σχεδόν διαβάθμιση ,παγωμένο στο κάτω επίπεδο.      Η σκηνή απεικονίζεται το σούρουπο με έναν  και έχει μια ένταση και δραματική φόρτιση που δεν έχει αναπαρασταθεί ποτέ πριν.  Ένα παγωμένο ,βαρύ ,μολυβένιο ,μεταλλικό φως παρεμβαίνει στις φόρμες   και συνεισφέρει γλυπτικά στοιχεία στις φιγούρες.         

    Ένας τεράστιος ξύλινος σταυρός, όπου βρισκόταν κάποτε το σώμα του Ιησού, δεσπόζει στη σκηνή, περιτριγυρισμένος από πολλές συγκινημένες φιγούρες. Το σώμα του Ιησού φαίνεται να γλιστράει από το σταυρό και οι άντρες γύρω του, όρθιοι σε σκάλες, αγωνίζονται να τον στηρίξουν, με τεταμένες εκφράσεις και πρόσωπα γεμάτα άγχος.      Η συστροφή των σωμάτων και των προσώπων προσθέτει στην ακραία έξαρση: το πρόσωπο του γέρου που κοιτάζει κάτω από την κορυφή του σταυρού είναι τεταμένο σαν μάσκα. Η ασύμμετρη διάταξη των σκαλοπατιών προκαλεί μια βίαιη κίνηση , που τονίζεται από την αστάθεια των σκαλοπατιών καθώς οι άνδρες αφαιρούν το σώμα του Χριστού από το σταυρό, ενώ το φως κομματιάζει ζωηρά τη σκηνή από τα δεξιά, δημιουργώντας μια σκληρή πρόσκρουση σαν chiaroscuro.

Τι αντιπροσωπεύει η «Αποκαθήλωση» του Ρόσο Φιορεντίνο;     

    Ο πίνακας αντιπροσωπεύει επίσης την απόγνωση της στιγμής , ειδικά στο κάτω μέρος του έργου, όπου γυναίκες και νέοι απεικονίζονται να κλαίνε ή σκυμμένοι από τον πόνο.

     Για να δημιουργήσει την αποκαθήλωση, ο Rosso Fiorentino εμπνεύστηκε από τα έργα του Michelangelo και του Raphael . Από τον Michelangelo ο καλλιτέχνης παίρνει τη σύνθεση της σκηνής, τη χρήση του χρώματος και το στυλ των σωμάτων, με ιδιαίτερες πόζες, γωνιακά σχήματα και πρόσωπα τόσο περίτεχνα που φαίνονται σαν μάσκες, ενώ χρησιμοποιεί το στυλ του Raphael για να δημιουργήσει τις χαριτωμένες στάσεις των γυναικών που υποστηρίζουν την  Παναγία.

Οι χαρακτήρες που υπάρχουν στη σκηνή της Αποκαθήλωσης    

     Εκτός από τον Ιησού, στον πίνακα του Ρόσο Φιορεντίνο  για τη μορφή του οποίου λέγεται ότι χρησιμοποιήθηκε πορτρέτο  του Ρινιέρι  (άρχοντας της Sassetta που είχε άσχημο τέλος)  διακρίνονται πολυάριθμοι χαρακτήρες, χωρισμένοι στο πάνω μέρος της σκηνής και στο κάτω μέρος, στη βάση του σταυρού. Στο πάνω μέρος της σκηνής είναι ο Νικόδημος και ο Ιωσήφ από την Αριμαθαία , οι δύο μορφές που ασχολούνται περισσότερο με την τοποθέτηση του σώματος κάτω χωρίς να το αφήσουν να πέσει. Έχουν μια ένταση και μια σχεδόν κτηνώδη ,ανατριχιαστική εμφάνιση χωρίς προσχήματα. Ένας τρίτος άνδρας στηρίζει τα πόδια του Ιησού και απεικονίζεται από πίσω. Στη βάση του σταυρού είναι μια Μαρία που κλαίει , ντυμένη στα μαύρα και στηριζόμενη από δύο γυναίκες. Στα πόδια της η Μαρία Μαγδαληνή γονατίζει και την αγκαλιάζει. Αυτή η αγκαλιά είναι μια ασυνήθιστη λεπτομέρεια, μάλιστα στους πίνακες η Μαγδαληνή απεικονίζεται πάντα γονατισμένη ενώ αγκαλιάζει το σώμα του Ιησού.      

     Στη δεξιά πλευρά της σκηνής είναι ο Ιωάννης ο Απόστολος , με το πρόσωπό του κρυμμένο στην απόγνωση αποστρέφεται τη σκηνή. Η αντίθετη  κίνηση ανάμεσα σε τμήματα του πίνακα, συνήθης στο μανιερισμό ανάμεσα στις φιγούρες  δημιουργεί ένταση  και στο έργο αυτό  εντείνεται   περισσότερο από την απόκρυψη των περισσοτέρων προσώπων ή και την   μειωμένη  έκθεση τους.

     Πρωτεύοντα ρόλο έχουν οι φόρμες που σχηματίζουν τα σώματα και τα φορέματα  ακόμα και τα κενά στο λυκόφως του φωτός που αποκτούν δική τους υπόσταση σαν αισθητικές αξίες όπως έντονα παρατηρεί κανείς στο λαμπρό κόκκινο της Μαγδαληνής.  Σχεδόν όλα τα χρώματα έχουν ανοιχτεί με άσπρο (μόλυβδου)  στέκονται λαμπερά και αυτούσια ζωγραφικά. Από τις καλύτερες στιγμές του  αυτούσιου μανιερισμού όπου η τέχνη προηγείται του θέματος! ³     

Πίσω από τον Ιωάννη, ένας νεαρός κρατά μια από τις δύο σκάλες, ενώ στα δεξιά του Ιωάννη, σε ένα λόφο στο βάθος, διακρίνονται κάποιες μακρινές μορφές , πιθανώς οι Ρωμαίοι στρατιώτες που σταύρωσαν τον Ιησού.      Τα χρώματα έχουν τοποθετηθεί με φειδώ και καθαρά, το σχέδιο φτάνει σε κορυφές εξπρεσιονισμού που συνορεύουν με την καρικατούρα,³ φέρνοντας στο μυαλό ακόμη και τη γερμανική τέχνη του εικοστού αιώνα με μια νύξη  σχεδόν ασέβειας και άρρητης κωμωδίας.

Είναι μια μορφή διαμαρτυρίας ενάντια στην κανονική εξιδανίκευση της ανθρώπινης φιγούρας της Αναγέννησης, ένα διάλειμμα, ίσως ασυνείδητο, προς μια πιο παράξενη τέχνη, που δεν φοβάται να είναι μερικές φορές σκληρή και παραμορφωτική.     

     Αρχικά το έργο έπεσε σε αφάνεια για πάρα  πολλά χρόνια καθώς αντιμετωπίστηκε με αμηχανία, Μεταγενέστερα το έργο έχει επιτύχει τεράστια επιτυχία όλα αυτά τα χρόνια. Έχει αναφερθεί σε λογοτεχνικά έργα και μεταγενέστερα σε ταινίες.     

Ο Ρόσο Φιορεντίνο όπως ο Ποντόρμο , ο εικαστικός ομόλογός του για πολλά χρόνια, ήταν μαθητής του Αντρέα ντελ Σάρτο και ήταν, από πολλές απόψεις, επαναστάτης ενάντια στους κλασικιστικούς περιορισμούς που βρίσκονταν τώρα σε κρίση. Ξεκινώντας από τις ισορροπημένες κατασκευές του σχετικά με τη ζωή του Κυρίου , ώθησε  τις φόρμες εκφράζοντας έναν ανήσυχο και βασανισμένο κόσμο. Ένας πρωτότυπος και αντικομφορμιστής καλλιτέχνης, έτυχε χλιαρής αναγνώρισης στη Φλωρεντία και τη Ρώμη προτού καταφύγει στην επαρχία Ουμβρίας-Τοσκάνης. Ο καλλιτέχνης είναι ένας από τους  βασικούς ιδρυτές της Σχολής του   Fontainebleau      βρέθηκε δηλητηριασμένος ,έχουν γραφτεί πολλές εικασίες αλλά μάλλον αποκλείεται η αυτοκτονία. Ο αντίζηλος του Φραντσέσκο Πριματίτσο   κατέστρεψε πολλά έργα του γιατί  όσο  ζούσε ο  Ροσο Φιορεντίνο ,τον είχε ρίξει στην αφάνεια ενώ  μετά το θάνατο του επανήλθε και ανέλαβε τις εργασίες στη σχολή του Fontainebleau.

Παραρτήματα

1.“Deposizione” di Rosso Fiorentino γνωστή και ως  “Deposizione di Volterra” η “Deposizione dalla croce είναι μια ελαιογραφία σε πάνελ που δημιουργήθηκε το 1521 από τον μανιεριστή ζωγράφο Ρόσο Φιορεντίνο, ο οποίος έζησε μεταξύ 1495 και 1540. Το πάνελ, έχει  διαστάσεις περίπου 4 x 2 μέτρα και συντηρήθηκε το 2021 

2. Οι εκπρόσωποι της ζωγραφικής Σχολής της Σιένας που άκμασε από το 13ο ως το 15ο αιώνα.    ανταγωνίζεται για ένα διάστημα της σχολή της Φλωρεντίας (η πτώση της πόλης τερμάτισε και    την πορεία της) διακρινόταν για τη συμπάθειά της προς τη διακοσμητική ομορφιά και τη χαριτωμένη   κομψότητα της Όψιμης Γοτθικής τέχνης όπως και των «σκληρών» χαρακτικών του Albrecht Dürer από τα οποία και επηρεάστηκε.

3. Ο μανιερισμός στη ζωγραφική παραβιάζει  κατάφορα την έννοια του Ντεκόρουμ. Η δεξιοτεχνία των γυμνών σωμάτων αδιαφορεί  για την αγιότητα των μορφών και τη λειτουργία τους μέσα  στο χώρο της εκκλησίας .Ο   Μ. Άγγελος γράφει ο επίσκοπος Franco, «είναι ένα θαύμα της φύσης. Θα τον τιμούσα όμως περισσότερο αν όλα αυτά τα γυμνά δεν κοσμούσαν εκκλησίες, αλλά σπίτια ή κήπους….Έτσι καλλιεργεί την τέχνη σε βάρος της πίστης»

Πηγές  βιβλιογραφία αναφορές  άρθρα  φωτογραφίες: Στα άρθρα: "Rosso Fiorentino's Deposition: a chilling hallucination"    finestresullarte , στο Elle Decor “Deposizione” Rosso Fiorentino, Artuu ,στο  Περιοδικό Αλεξάντερ Ρίβα  Ποιος σκότωσε τον Ρόσο Φιορεντίνο; Αρσενικό και παλιές μνησικακίες στην Αυλή του Βασιλιά της Γαλλίας ,  Βιβλία: Βορέα, Εβελίνα (1965)  Ρόσο Φιορεντίνο Μιλάνο: Fratelli Fabbri, Stefano Zuffi Rosa Giorgi Ιστορία της Τέχνης 14ος - 20ος, The high Renaissance and Mannerism Linda Murray, Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια. Σημειώσεις ΑΣΚΤ 1991 Ειρήνη Φλώρου                                      

                Γκολφινόπουλος Χάρης Ζωγράφος  Αγιογράφος  μέλος του ΕΕΤΕ    

                                                                          © Γκολφινόπουλος Χαράλαμπος, 2025. Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος.

Η Σιωπηλή Αφήγηση

Η ζωγραφική αποτελεί μια από τις αρχαιότερες μορφές τέχνης. Από τις βραχογραφίες των προϊστορικών σπηλαίων μέχρι τα περίπλοκα έργα της σύγχρονης εποχής, η ανάγκη του ανθρώπου να απεικονίσει τον κόσμο του και να εκφράσει τα συναισθήματά του μέσα από την εικόνα παραμένει σταθερή. Κάθε πινελιά είναι μια απόπειρα επικοινωνίας, ένα σήμα προς τον άλλον – και προς τον εαυτό.

Η ζωγραφική μάς επιτρέπει να φανταστούμε, να θυμηθούμε, να ονειρευτούμε. Μέσα από τα χρώματα, τις γραμμές και τη σύνθεση, αποτυπώνονται στιγμές και σύμπαντα, υπαρκτά ή φανταστικά. Ένας πίνακας δεν είναι απλώς μια αναπαράσταση· είναι ένα σύμπαν κλεισμένο σε μια επιφάνεια.

Η τεχνική της ζωγραφικής έχει αλλάξει μέσα στους αιώνες. Η αυστηρή προοπτική της Αναγέννησης έδωσε τη θέση της στην ελευθερία του ιμπρεσιονισμού, στην τόλμη του εξπρεσιονισμού, στην ανατροπή του κυβισμού, και αργότερα στην αφηρημένη έκφραση. Κάθε καλλιτεχνικό ρεύμα αντικατοπτρίζει τις κοινωνικές, φιλοσοφικές και τεχνολογικές αλλαγές της εποχής του.

Η ζωγραφική είναι επίσης προσωπική. Ένα έργο μπορεί να λειτουργεί σαν ημερολόγιο, σαν εξομολόγηση, σαν παράθυρο προς το ασυνείδητο. Για τον θεατή, είναι μια αφορμή να σταματήσει, να κοιτάξει, να ακούσει τη σιωπή της εικόνας. Μέσα σε αυτή τη σιωπή, μπορεί να βρει κάτι οικείο, να ταυτιστεί, να συγκινηθεί.

Η ζωγραφική συνεχίζει να αναπτύσσεται ακόμη και στην ψηφιακή εποχή. Νέες τεχνικές και μέσα, όπως η ψηφιακή ζωγραφική, δίνουν νέες δυνατότητες χωρίς να χάνεται η ουσία: η ανάγκη για έκφραση μέσω του οπτικού στοιχείου. Η εικόνα, τελικά, παραμένει ένα από τα πιο ισχυρά μέσα επικοινωνίας.

Από τα σπηλαιογραφήματα της προϊστορίας μέχρι τα ψηφιακά έργα NFT

Οι μορφές στην τέχνη επανέρχονται. Κάθε εποχή μπορεί να φέρει νέα υλικά ή τεχνολογίες, όμως οι βασικές ανάγκες έκφρασης παραμένουν ίδιες. Ο κύκλος, η ανθρώπινη φιγούρα, το φως, ο συμβολισμός – όλα επαναχρησιμοποιούνται, μεταμορφώνονται, αλλά δεν χάνονται. Ο Μιρό μιλά με αφηρημένα σύμβολα· ο Μιχαήλ Άγγελος με μάρμαρο και σώμα. Και οι δύο, όμως, μιλούν για την ανθρώπινη ύπαρξη.

Η επανάληψη δεν είναι έλλειψη φαντασίας. Είναι βαθιά σύνδεση με τη συλλογική μνήμη. Ένα μοτίβο σε ένα αρχαίο αγγείο μπορεί να “συνομιλεί” με ένα σύγχρονο installation. Η τέχνη δεν εξελίσσεται γραμμικά – κινείται κυκλικά, σπειροειδώς, ανακαλώντας μορφές και επανερμηνεύοντας σημασίες.

Η διαχρονικότητα της τέχνης δεν σημαίνει ακινησία· σημαίνει αντοχή. Οι μορφές μεταφέρουν νοήματα που διαπερνούν εποχές και πολιτισμούς. Ένα γλυπτό του Ροντέν μπορεί να συγκινεί έναν σημερινό θεατή όπως και έναν του 1900. Αυτό οφείλεται στην ανθρώπινη σύνδεση που υποβόσκει – σε αυτό το άρρητο “κάτι” που αγγίζει.

Η τέχνη, με τις μορφές της, μάς υπενθυμίζει ότι δεν είμαστε μόνο ό,τι ζούμε τώρα. Είμαστε και ό,τι κουβαλάμε από πριν. Και αυτό κάνει την τέχνη όχι απλώς όμορφη, αλλά ουσιώδη.